Is it a manifesto?
I’m not sure!

Bu bir manifesto mu? Emin değilim!, 16 Haziran–16 Temmuz 2021 tarihleri arasında İstanbul, Barın Han’da düzenlenen kolektivite temelli grup sergisi Atış Serbest: Mecmu kapsamında sunulmuş bir enstalasyon ve manifesto projesidir.

Çalışma, tarihsel olarak kesin bildirimle ilişkilenmiş bir form üzerinden ilerleyerek, manifesto mantığının içine yerleşmiş otoriter bakışı katmanlı biçimde sorgulamayı önerir. Başlığın tereddütlü ifadesi, parçalanmış bir sosyopolitik iklimde büyük anlatıların tükenişini ve kuşkunun üretken potansiyelini birlikte sınar. Burada manifesto, bir dizi geçici öğeye dağılır: video kendi retoriğini parçalar, basılı metinler ise manifestoyu bir artefakt olarak araştırır.

Tek bir peyzaj fotoğrafından türetilen imge, karo benzeri birimlere ayrılmış, kare temelli bir görselleştirme olarak yeniden düzenlenir; her parça araziyi pikselleştirerek soyutlama ile temsil arasında salınır. Bu parçalar, yıpranmış kitap taramaları aracılığıyla düzenlenir; sırtları çatlamış, sayfaları sararmış bulunmuş kitaplardan alınan görüntüler, manifesto metninden çekilen ifadelerle iç içe geçer. Metin ve görsel bir geri besleme döngüsüne girer: sanatsal iradeye dair bildiriler, aşınmış peyzajların üzerine bindirilir. Çalışma doğrusal bir okuma talep etmez; bunun yerine izleyiciyi, fikirlerin kültürel katmanlardan geçerken katılaştığı ya da dönüştüğü bir “aracılanmış bellek”¹ alanında hareket etmeye davet eder.

Dijital geçicilikten çıkarılan basılı manifesto metni, izleyici karşısında dokunsal bir varlık kazanır. Mat siyah plastik torbaların içine yerleştirilen fotokopi manifesto metinleri —opak, hışırtılı ve muğlak— endüstriyel bir aura edinir. Bu nesneler hediye ile atık, artefakt ile yük arasında belirsiz bir konumda durur. Ziyaretçiler onları ceplerine koyabilir, atabilir ya da serginin eşiksel mekânı içinde askıda bırakabilir. Torbalar hem arşiv malzemelerinin koruyucu kılıflarını hem de tüketim atıklarının geçici ambalajlarını çağrıştırır; manifestonun korunma ve unutulma olasılıkları karşısındaki kırılganlığını açığa çıkarır.

Çemberlitaş’taki labirentimsi tarihî yapı Barın Han’ın bodrum katına yerleştirilen çalışma, mekânın ağırlığından beslenir. Ham beton duvarlar, nemli hava ve yukarıdaki kentin boğuk uğultusu deneyimi çerçeveler. Projeksiyon videosu düzensiz yüzeylere sızar; pikselleşmiş peyzajlar binanın yaralarını yansıtır ve zamanın izlerini taşır. Depolama ve gizleme işlevleriyle ilişkili bir alan olan bodrum katı, manifestonun tartışmalı statüsü için uygun bir metafora dönüşür: gömülü ama etkili, bastırılmış ama isyankâr.

Çalışma şu soruyu sorar: Bir manifesto emir olmaktan çok soru olabilir mi? Bulaşmaya açık, geçirgen bir varlık olarak var olabilir mi? Dijital glitç ile analog kalıntıyı bir araya getiren çalışma, ideolojinin maddesellikle kesiştiği istikrarsız bir alanın haritasını çıkarır; bu alanda kelimeler, bir kez dile getirildikten sonra aşınmaya, yanlış yorumlanmaya ve yeniden doğuşa açık hâle gelir. Gölgeleri ve yankılarıyla bodrum katı, bu soruları çözümsüz bırakır; geriye izleyicinin içinde yer eden askıda kalmış bir aktarım hissi kalır.

¹ Buradaki “aracılanmış bellek” (mémoire médiatisée) terimi, Paul Ricœur’ün belleği doğrudan bir zihinsel kayıt olarak değil, her zaman bir dolayımdan geçerek işleyen bir edim olarak kavrayışıyla ilişkilidir; başka bir deyişle bellek, söylemsel, teknik ya da kültürel biçimler tarafından şekillenir. Ricœur’e göre: “Bellek kendisini olduğu gibi sunmaz; bize her zaman temsilin, dilin ve kültürel dolayımların prizmasından geçerek ulaşır.” Bkz. Paul Ricœur, Memory, History, Forgetting, çev. Kathleen Blamey ve David Pellauer, Chicago: University of Chicago Press, 2004.